“Quan trọng hơn, em đã chứng minh được rằng:
giáo dục dựa trên công bằng, chính trực, lấy học sinh làm trung tâm – không phải là khẩu hiệu, mà là con đường tạo ra kỳ tích.”
Nghe những lời ấy, tôi xúc động thật sự.
Lựa chọn của tôi không chỉ thay đổi số phận bản thân,
mà còn trở thành tấm gương cho những bạn học sinh khác – những người từng chịu bất công như tôi.
Nếu trải nghiệm của tôi có thể khiến nhiều người hơn tin vào sức mạnh của sự công bằng và chính nghĩa,
vậy thì tất cả những uất ức và tổn thương mà tôi từng chịu đựng – đều là xứng đáng.
Ngày lễ tốt nghiệp, tôi được chọn làm đại diện học sinh ưu tú phát biểu.
Đứng trên sân khấu, nhìn xuống thầy cô và bạn bè dưới hàng ghế, lòng tôi dâng trào cảm xúc.
“Kính thưa các thầy cô và các bạn,
Em xin gửi lời cảm ơn chân thành tới Trường Thực nghiệm – nơi đã cho em một cơ hội để bắt đầu lại từ đầu.
Cách đây một năm, em từng nghĩ rằng thế giới này vốn không công bằng, rằng nỗ lực là vô nghĩa. Nhưng chính tại nơi đây, em đã tìm lại được niềm tin vào sự công bằng và chính trực.
Em muốn nói với các em khóa sau rằng:
Đừng bao giờ từ bỏ khát vọng theo đuổi công bằng.
Đừng bao giờ ngừng bước trên con đường nỗ lực.
Bởi ở một nơi nào đó, nhất định sẽ có người chờ đợi được nhìn thấy ánh sáng của các em.”
“Và cuối cùng, em muốn nói với các thầy cô và bạn bè ở Nhất Trung:
Cảm ơn mọi người – vì đã dạy em thế nào là mạnh mẽ, và thế nào là đưa ra lựa chọn.
Nếu không có lần rời đi năm đó, có lẽ em sẽ không bao giờ gặp được phiên bản tốt hơn của chính mình.”
Phía dưới sân khấu, tiếng vỗ tay vang dội như sóng.
Tôi biết, đây không chỉ là lời chúc mừng dành cho tôi, mà còn là sự công nhận dành cho một triết lý giáo dục:
Giáo dục phải công bằng.
Sau lễ tốt nghiệp, tôi thu dọn hành lý, chuẩn bị lên đường đến Bắc Kinh.
Trước lúc rời đi, tôi ghé ngang qua cổng trường Nhất Trung – nơi từng ghi dấu một giai đoạn không thể nào quên trong đời tôi.
Trường vẫn y nguyên như trước, nhưng tâm trạng tôi thì đã khác.
Một năm trước, tôi rời đi trong phẫn uất và tuyệt vọng.
Một năm sau, tôi đứng nơi đây với lòng biết ơn và sự bao dung.
Biết ơn – vì chính nơi này đã khiến tôi hiểu thế nào là bất công.
Bao dung – vì tôi đã học cách tha thứ cho sự thiển cận và định kiến ngày đó.
Bởi chính những trải nghiệm ấy đã tạo nên một tôi mạnh mẽ hơn hôm nay.
Xe bắt đầu lăn bánh.
Bóng dáng Nhất Trung dần khuất xa sau cửa kính.
Còn hành trình của tôi – mới chỉ vừa bắt đầu.
10
Bắc Kinh, Đại học Thanh Hoa.
Khi bước chân vào ngôi trường mơ ước bấy lâu nay, trong lòng tôi tràn đầy khát vọng về tương lai.
Đại lộ rợp bóng cây rộng rãi, những tòa nhà mang nét cổ kính, bầu không khí học thuật đậm đà — tất cả đều đẹp đẽ đúng như tôi từng tưởng tượng.
Ngày nhập học, tôi gặp gỡ rất nhiều bạn mới ưu tú đến từ khắp mọi miền đất nước.
Trong số họ có quán quân Olympic Toán học, người đạt giải cuộc thi sáng tạo khoa học, những cây bút văn chương đầy tài năng, và cả những vận động viên có thành tích nổi bật.
Mỗi người đều có một câu chuyện riêng, thành tích đáng ngưỡng mộ.
“Bạn là Lâm Nhiễm – học sinh chuyển đến từ Trường Thực nghiệm phải không?”
Một nam sinh chủ động bắt chuyện, “Mình là Trương Bác, đến từ Trung học Thượng Hải. Bọn mình nghe chuyện của bạn rồi, rất truyền cảm hứng.”
“Chuyện gì cơ?” Tôi hơi bối rối.
“Chuyện bạn chuyển trường vì theo đuổi một nền giáo dục công bằng, và cuối cùng đỗ vào Thanh Hoa ấy. Nhiều người bọn mình đều biết, thật sự khâm phục dũng khí của bạn.”
Thì ra câu chuyện của tôi đã được lan truyền rộng rãi đến vậy.
“Tớ cũng không thấy có gì đặc biệt, chỉ là chọn điều mà mình cho là đúng thôi.” Tôi khiêm tốn đáp.
“Không phải ai cũng dám làm vậy đâu.” Một nữ sinh khác xen vào, “Mình là Lý Na, đến từ Tứ Trung Bắc Kinh. Mình thấy bạn rất ngầu, dám vì nguyên tắc của mình mà từ bỏ môi trường tưởng như ổn định.”
Giao lưu với các bạn mới khiến tôi cảm thấy rất vui.
Mọi người đều rất xuất sắc, nhưng không ai tỏ ra kiêu ngạo, trái lại rất chân thành khi chia sẻ trải nghiệm và suy nghĩ của mình.
Điều đó khiến tôi nhớ về quãng thời gian ở Trường Thực nghiệm.
Quả nhiên, khi những người xuất sắc tập hợp lại với nhau, môi trường luôn thật đặc biệt.
Tuần đầu tiên khai giảng, các câu lạc bộ bắt đầu tuyển thành viên mới.
Tôi đăng ký tham gia Hội Khoa học Máy tính, Câu lạc bộ Nghiên cứu sinh viên, và cả Ban Học tập của Hội sinh viên.
Cuộc sống đại học bận rộn nhưng vô cùng phong phú chính thức bắt đầu.
So với cấp ba, chương trình học ở đại học mang tính thử thách cao hơn, nhưng tôi thích nghi khá nhanh.
Lập trình, thuật toán, cấu trúc dữ liệu — những thứ từng chỉ tồn tại trong sách vở, giờ đã trở thành công cụ tôi có thể thực hành.
Trong buổi học lập trình đầu tiên, giáo sư yêu cầu chúng tôi viết một chương trình đơn giản.
Tôi nhanh chóng hoàn thành, và mã nguồn viết rất chuẩn chỉnh.
“Bạn từng học lập trình trước đây à?” Giáo sư đi ngang qua hỏi.
“Dạ không, em chỉ tự học vài kiến thức cơ bản trên mạng thôi ạ.”
“Rất tốt, tư duy mạch lạc. Em có năng khiếu lập trình đấy.”
Được giáo sư công nhận khiến tôi rất vui.
Tôi quyết định sẽ theo đuổi sâu hơn trong lĩnh vực khoa học máy tính. Biết đâu một ngày nào đó, tôi có thể góp sức cho sự phát triển công nghệ của đất nước.
Một tháng sau, tôi nhận được một cuộc gọi bất ngờ.
Là phóng viên của Đài Truyền hình Tỉnh.
“Bạn Lâm Nhiễm, chúng tôi muốn thực hiện một chương trình phóng sự về bạn, bạn có thể nhận lời phỏng vấn không?”
“Về mình ạ? Vì sao vậy?”
“Bởi câu chuyện của bạn có ý nghĩa giáo dục rất lớn. Chúng tôi muốn thông qua trải nghiệm của bạn để bàn về tầm quan trọng của giáo dục công bằng.
Hơn nữa, hiện nay tình hình tuyển sinh của Trường Thực nghiệm rất tốt, nhiều học sinh giỏi đến đó vì bạn. Ảnh hưởng của bạn lớn hơn bạn nghĩ rất nhiều đấy.”
Tôi suy nghĩ một lúc rồi gật đầu đồng ý.
Nếu câu chuyện của tôi có thể giúp mọi người nhận thức rõ hơn về giá trị của một nền giáo dục công bằng, thì đó sẽ là một việc làm có ý nghĩa.
Buổi phỏng vấn được thực hiện tại khuôn viên Đại học Thanh Hoa.
Phóng viên hỏi tôi rất nhiều điều, từ những tháng ngày cấp ba đến cuộc sống hiện tại ở đại học.
“Lâm Nhiễm, giờ nhìn lại, bạn có bao giờ hối hận về quyết định năm ấy không?”
“Không, hoàn toàn không.” Tôi trả lời dứt khoát.
“Quyết định đó đã thay đổi toàn bộ hướng đi trong cuộc đời tôi. Nhờ nó, tôi mới gặp được những người thầy tuyệt vời, những người bạn đáng quý, và càng vững tin vào công bằng và chính nghĩa.”
“Vậy theo bạn, giáo dục đích thực là gì?”
“Giáo dục đích thực phải là giáo dục công bằng.
Nó không được phép phân biệt học sinh dựa trên xuất thân hay hoàn cảnh gia đình.
Mỗi học sinh biết nỗ lực đều xứng đáng nhận được cơ hội và sự công nhận.
Mục tiêu của giáo dục không phải là ‘nuôi dưỡng mối quan hệ’, mà là đào tạo ra những người có năng lực và phẩm chất thực sự.”
“Bạn có lời khuyên nào cho những học sinh từng rơi vào hoàn cảnh giống bạn không?”
“Tôi chỉ muốn nói:
Đừng bao giờ từ bỏ khát vọng theo đuổi công bằng.
Cũng đừng bao giờ ngừng cố gắng.
Nếu môi trường hiện tại không công bằng, hãy can đảm đi tìm một nơi tốt hơn.
Thế giới rộng lớn lắm, chắc chắn sẽ có nơi sẵn sàng trân trọng tài năng của bạn.”
Quan trọng nhất là phải tin rằng:
năng lực thật sự sẽ không bao giờ bị sự bất công che lấp.
Chỉ cần bạn đủ xuất sắc, nhất định sẽ tỏa sáng và phát nhiệt.
Sau khi chương trình được phát sóng, nó đã gây ra phản ứng rất lớn.
Rất nhiều khán giả gọi đến đài truyền hình, bày tỏ sự ủng hộ dành cho tôi cũng như sự quan tâm đến vấn đề công bằng trong giáo dục.
Phòng tuyển sinh của Trường Thực nghiệm cũng nhận được thêm vô số câu hỏi từ các học sinh giỏi.
Cô Lý gọi điện cho tôi:
“Lâm Nhiễm, em đã trở thành ‘biển quảng cáo sống’ tốt nhất của trường rồi. Nhiều phụ huynh nói chính vì xem chương trình của em mà họ mới quyết định cho con em mình đăng ký vào Trường Thực nghiệm.”
Tôi cười đáp:
“Điều đó cho thấy mọi người đều khát khao một môi trường giáo dục công bằng. Trường Thực nghiệm có thể cung cấp được điều đó, thì đương nhiên sẽ nhận được sự công nhận.”
“Đúng vậy. Chúng tôi sẽ tiếp tục kiên trì theo đuổi nguyên tắc công bằng – công chính, để ngày càng có nhiều học sinh tài năng được trao cơ hội xứng đáng.”
Trong kỳ thi cuối học kỳ, tôi đạt thành tích xếp thứ ba chuyên ngành.
Các giáo sư rất hài lòng với kết quả của tôi, có mấy thầy cô còn chủ động đề nghị hướng dẫn tôi làm nghiên cứu.
“Bạn Lâm Nhiễm, bạn có hứng thú với nghiên cứu về trí tuệ nhân tạo không?” Giáo sư Vương tìm đến tôi.
“Tôi cho rằng bạn rất có tiềm năng.”
“Em rất hứng thú, thầy ạ!”
“Vậy thì tốt, học kỳ sau em hãy tham gia nhóm nghiên cứu của tôi. Chúng tôi đang thực hiện một dự án về học máy – đúng với định hướng chuyên ngành của em.”
Được tiếp xúc với nghiên cứu khoa học từ năm nhất, điều đó vượt xa mong đợi ban đầu của tôi.
Quả nhiên, Thanh Hoa là nơi có thể mang đến vô vàn khả năng.
Kỳ nghỉ đông, tôi về nhà và ghé qua Trường Thực nghiệm để thăm lại thầy cô.
Trường vẫn vậy, không thay đổi nhiều, nhưng bầu không khí học tập lại ngày càng nồng nhiệt hơn.
Trong hành lang, người ta dán ảnh và câu chuyện của tôi, tiêu đề là:
“Theo đuổi công bằng – Hiện thực hóa ước mơ.”
“Lâm Nhiễm! Cậu về rồi à!”
Trương Mộng Mộng và vài bạn học đang học bổ túc ở trường, nhìn thấy tôi liền vui mừng chạy tới.
“Cậu sống ở Thanh Hoa thế nào?”
“Cũng ổn, khá bận rộn nhưng rất phong phú.” Tôi cười đáp. “Còn các cậu thì sao? Chuẩn bị thi thế nào rồi?”
“Bọn mình đều rất cố gắng. Hy vọng có thể theo kịp bước chân của cậu.” Trương Mộng Mộng nói.
“Câu chuyện của cậu đã truyền cảm hứng cho tất cả bọn mình.”
“Cùng nhau cố lên nhé.”
Cô Trần cũng rất vui khi gặp lại tôi:
“Lâm Nhiễm, em thay đổi nhiều lắm – trưởng thành và tự tin hơn nhiều.”
“Cảm ơn cô đã dạy dỗ em.”
“Đó là thành quả từ sự nỗ lực của chính em. À, em biết không? Hiện giờ nhiều trường đang học theo mô hình giáo dục của chúng ta, đặc biệt là về phương diện công bằng, minh bạch.”
“Trải nghiệm của em đã giúp mọi người nhận ra tầm quan trọng của giáo dục công bằng. Đó là đóng góp của em cho cả ngành giáo dục đấy.”
Nghe vậy, tôi thật sự rất xúc động.
Thì ra, sự lựa chọn của tôi không chỉ thay đổi vận mệnh bản thân, mà còn giúp thúc đẩy sự cải thiện của cả môi trường giáo dục.
Điều đó càng khiến tôi thêm kiên định bước tiếp con đường nỗ lực.
Trước khi quay lại Bắc Kinh, tôi lại một lần nữa đi ngang qua cổng Trường Nhất Trung.
Bảng thông báo tuyển sinh trước cổng có dán danh sách điểm thi đại học năm nay.
Không có gì đặc biệt nổi bật, người có điểm cao nhất cũng chỉ vào được một trường 985 loại trung bình.
Tôi bỗng nhớ đến Vương Lệ Hoa, nhớ đến Triệu Hân Di, và nhớ lại những người – những chuyện từng khiến tôi đau lòng.
Nhưng bây giờ nghĩ lại, trong lòng tôi đã không còn phẫn nộ.
Chỉ còn lại sự bình thản.
Bởi tôi hiểu:
Sự trả đũa tốt nhất không phải là thù hận, mà là sống tốt hơn.
Mà tôi, đã làm được điều đó.
Và tôi sẽ tiếp tục làm tốt hơn nữa.
Trở lại Thanh Hoa, tôi càng toàn tâm toàn ý dốc sức vào học tập và nghiên cứu.
Tôi hiểu, mọi thứ mới chỉ là bắt đầu.
Tương lai vẫn còn một sân khấu rộng lớn hơn đang chờ tôi.
Cũng sẽ có nhiều thử thách lớn hơn đang đợi tôi vượt qua.
Nhưng tôi không sợ.
Bởi tôi đã học được bài học quý giá nhất trong đời:
Chỉ cần kiên trì theo đuổi công bằng và chính nghĩa,
Chỉ cần không ngừng nỗ lực,
Thì không một khó khăn nào có thể cản bước tôi.
Tôi muốn dùng cả cuộc đời mình để chứng minh:
Đó mới là thực lực thật sự.
Là ánh sáng không gì có thể lay chuyển.
[ TOÀN VĂN HOÀN ]