1
Tôi và Từ Sâm đều sinh ra ở một huyện hẻo lánh hạng “vùng tám”.
Là những “mọt sách trấn nhỏ”: cắm đầu học như điên, vượt vũ môn đại học – cử nhân 211, thạc sĩ 985.
Tốt nghiệp, cả hai cùng thi đỗ vào biên chế; từ cơ sở đi lên, cắm rễ từng bước ở thành phố tỉnh lỵ nơi chẳng có bất kỳ ô dù nào.
Bây giờ chúng tôi đã lên chức trưởng/phó phòng, có địa vị coi được, nhà cửa xe cộ đủ cả, tiền quỹ nhà ở dư sức trả gốc lãi.
Nói cách khác, chúng tôi dùng con đường truyền thống, công bằng và “không đi cửa sau” nhất của người Trung Quốc để đạt thành công đời thường, hoàn thành cú nhảy tầng lớp.
Năm nay lại có hai tin mừng:
Đầu năm, Từ Sâm được điều sang doanh nghiệp nhà nước giữ chức lãnh đạo, lương bổng tăng mấy lần.
Sáu năm kết hôn, tôi cuối cùng đã mang thai.
Từ Sâm là con trai độc đinh ba đời, mang bệnh tinh trùng yếu di truyền, quá tuổi ba mươi gần như vô vọng. Hành trình cầu con những năm qua chẳng kém dựng nghiệp là bao.
May mắn thay, mùa xuân đầu tiên anh bước sang tuổi ba mươi mấy, tôi có tin vui. Nhìn tờ xét nghiệm, người đàn ông xưa nay kín đáo ấy ôm chầm lấy tôi, vừa khóc vừa cười như trẻ con.
2
Ở thành phố này, chúng tôi có nhóm bạn thân hay tụ họp; hôm nay cũng vậy.
Lúc khai tiệc, mọi người xúm vào khen Từ Sâm “tuổi trẻ tài cao, ghế phó giám đốc đến nơi rồi”. Anh chỉ cười nhạt—từ thời trong cơ quan, anh vốn nổi tiếng “ngòi bút vàng”, mang chút khí chất thanh cao.
Có người khẽ bảo:
“Vợ chồng Trình Hổ cũng tới.”
Mặt ai nấy khựng lại.
Trình Hổ – đồng hương Từ Sâm – từng làm thầu xây dựng kiếm được ít tiền, rồi dính cờ bạc, tan gia bại sản, bị đưa vào danh sách thất tín. Mỗi lần tụ họp anh ta uống đến say mèm, chửi xã hội, lần trước còn đánh bạn nhập viện nửa tháng.
“Anh mời cậu ta.” – Từ Sâm đặt tách trà, nói điềm đạm – “Bạn bè bao năm, chẳng lẽ sa cơ lại không phải bạn.”
Mọi người đành cười gượng.
Tôi khẽ cau mày—phần vì đang mang thai, phần vì Trình Hổ hút thuốc như ống khói, góp ý thì anh ta lườm “khinh người nghèo”.
Từ Sâm thỉnh thoảng liếc ra cửa như chờ đợi.
“Rầm!” cửa bị đạp mạnh, tôi giật nẩy.
Trình Hổ lảo đảo xông vào chửi:
“Đậu xe lấy hai chục, cướp à!” Rồi quay ngoắt mắng vợ phía sau:
“Đồ phản bội! Nhà nào chả bênh chồng, chỉ có mày dở hơi!”
Vợ anh ta – Thẩm Nhụy – cúi đầu theo sau, má hằn vết ngón tay. Cô hiền dịu, nhưng số khổ.
“Im cái mồm! Giữ ý chút!” – Từ Sâm đanh giọng.
Trình Hổ quay phắt, cười giả lả:
“Anh Sâm, em nóng tính, lát tự phạt ba chén!” Rồi ngồi phịch gắp lạc, mặc kệ vợ.
Thẩm Nhụy đứng bối rối cạnh cửa, khẽ kéo tóc che mặt. Ai nấy lảng nhìn cho cô đỡ ngượng.
Tôi thở dài, nói lớn:
“Chị Nhụy vào bàn đi, sắp bưng thức ăn lên rồi.”
Cô cảm kích nở nụ cười, ngồi cạnh chồng: “Em cảm ơn chị… cảm ơn anh.”
Từ Sâm khẽ sầm mặt nhưng không đáp.
Trong bữa, Trình Hổ cứ uống mắng liên hồi; Thẩm Nhụy hết bóc tôm lại rót rượu, chẳng ăn được mấy miếng. Tôi định nhắc cô ăn thêm, thì Từ Sâm bỗng gắp cá cho chủ tiệc, rồi lần lượt gắp/chan canh cho từng người theo thứ tự vòng bàn. Ai cũng sững sờ:
“Hôm nay mặt trời mọc đằng tây à?”
“Chắc anh vui vì chị Sâm mang bầu!”
Tôi cũng bất ngờ nhưng nghĩ hẳn vậy—tin mang thai là đại hỉ cho cả dòng họ anh. Tôi toan đùa anh đôi câu, chợt thấy anh liếc về phía phải.
Quay theo ánh mắt, tôi bắt gặp Thẩm Nhụy cúi đầu nhấp canh gà anh vừa múc, đôi mắt ửng đỏ sau lọn tóc…
3
Tôi làm nhân sự nên khá giỏi nhìn người. Chỉ một thoáng đã hiểu: màn “phục vụ cả bàn” kia chỉ để múc canh cho Thẩm Nhụy.
Vì sao anh đột ngột quan tâm cô ấy?
Tôi nhớ hai tháng trước: cha Trình Hổ mất, Từ Sâm về quê viếng, ở lại năm ngày—cùng đi cùng về với vợ chồng họ. Trong quãng ấy đã xảy ra chuyện gì?
Dẫu sao, bình thường anh đối xử với tôi không tệ.
Chúng tôi quen nhau bên hồ nhân tạo đại học: anh luôn đến đọc sớm nhất, tôi thứ nhì. Cả hai đều quê nghèo, gia cảnh khó; ba đời gom sức cho một “đứa con rạng rỡ”. Áp lực và vinh quang đè lên vai, chạy mãi không dám nghỉ. Gặp anh, tôi thấy như tìm được đồng hành. Có lẽ với anh, tôi cũng vậy…
Về chuyện ban trưa, tôi không nói một chữ.
Đêm, anh ôm tôi đầy khao khát.
“Thanh Thanh, bây giờ được chưa?”
“Chưa đủ ba tháng… chờ thêm đi.”
Anh thở gấp, đành xuống tắm nước lạnh.
Lát sau, anh đánh thức tôi:
“Trình Hổ lại say đập phá, anh qua xem.”
“Ai gọi cho anh?”
“…Vợ anh ta, cô ấy với con khóc ghê lắm.”
Đã mười một giờ. Tôi khuyên: “Muộn rồi. Việc nhà họ, báo công an cũng được, anh đâu phải người thân—”
“Thanh Thanh!” – Anh quát. Tôi sững người. Ánh mắt anh xa lạ, mỉa mai:
“Em sống yên rồi mặc kệ đồng loại khổ? Em biết tính Thẩm Nhụy—không bức bách sao cầu cứu anh? Nói thế em không thấy xấu hổ à?”
Tôi lặng nhìn anh, như không nhận ra. Đã lâu tôi không cãi nhau—cãi chỉ biến lời nói thành va chạm cảm xúc.
Tôi khẽ nhắm mắt, bình thản hỏi:
“Cuộc sống em tự phấn đấu, cớ gì phải xấu hổ vì bất hạnh của người khác?”
Anh đứng sầm mặt: “Anh vẫn sẽ đi.”
Tôi không biết anh về lúc nào; sáng ra giày anh vứt ở cửa, phòng nhỏ khép kín. Hôm đó tôi dự buổi đánh giá tổ chức quan trọng, tuyệt đối không để anh kéo lê cảm xúc của mình.