Nói theo quy củ, hai người đều phải nghe ta.”
Trình Phu nhân tức đến cứng họng.
Trần Lý thở phào nhẹ nhõm, kéo tay ta chuồn lẹ.
Căn viện Trần Lý thuê không lớn, tiền khám bệnh cũng rất thấp, đa phần bệnh nhân là dân nghèo quanh vùng, hàng dài người xếp hàng đến tận ngoài cửa.
Ta và chàng chia nhau công việc — ta bắt mạch, chàng bốc thuốc.
Chẳng mấy chốc, tiếng tăm đã lan khắp kinh thành.
Người ta ca tụng:
“Phu thê Trần Lý, lòng nhân tâm sáng, cứu người độ thế.”
Ta nghe xong, hơi nhíu mày:
“Sao lại gọi là ‘phu thê Trần Lý’? Tên ta cũng bị bỏ qua rồi, tại sao không gọi là ‘phu thê Phùng Hỷ’ chứ?”
Trần Lý nghe xong không giận mà còn vui:
“Phùng Hỷ, nàng… đi trước thời đại rồi đó.”
Ta không hiểu, nhưng cũng đã quen với mấy lời “kỳ quái” của chàng, nên không hỏi thêm.
Tất nhiên, trong thành cũng dần xuất hiện những lời gièm pha:
“Bất hiếu có ba, vô hậu là lớn nhất. Không nghĩ đến chuyện nối dõi, lại còn phơi mặt ngoài đường.”
“Không khuyên chồng thi khoa bảng, chỉ biết nuông chiều hắn làm trò, đúng là phá hỏng một trang nam tử!”
“Con dâu nhà họ Trần, đúng là làm mất mặt phủ công tước!”
Ban đầu ta còn thấy khó chịu, về sau cũng học được da mặt dày của Trần Lý, nghe mãi rồi cũng hóa nhạt.
Thủ Vận thi thoảng đến giúp đỡ, lần nào cũng mang theo “lời dặn” đầy tức giận của Trình phu nhân.
Lâu dần… cũng thành quen.
Nhưng dạo gần đây, Thủ Vận không thấy xuất hiện.
Ta bắt đầu lo lắng, định quay về phủ xem nàng có chuyện gì hay không.
Thì đúng hôm đó, nàng đến.
Hôm ấy, chúng ta gặp phải một bệnh nhân… khá khó xử.
Thực ra, bọn họ chẳng bệnh tật gì — chỉ là sinh liền bốn đứa con gái, không có con trai, nên tới xin xem cơ thể có “vấn đề” gì không.
Trần Lý nói: “Đây là chuyện bình thường, trai gái đều quý như nhau, mau về đi, đừng làm mất thời gian của người khác.”
Nhưng họ nhất quyết đòi bắt mạch, năn nỉ xin một bài t.h.u.ố.c sinh con trai.
“Đại phu, tôi van ngài, cho tôi một phương t.h.u.ố.c đi! Nếu lại sinh con gái nữa, đúng là không nuôi nổi nữa rồi!”
Trong lúc tranh cãi, Thủ Vận bước vào.
Nàng mặc đồ vải thô, mắt đỏ bừng, thần sắc hoảng hốt, bước đi còn lảo đảo.
Ta nhìn thấy, vội chạy đến đỡ lấy nàng, hỏi:
“Chuyện gì vậy?”
Thế nhưng Thủ Vận không trả lời.
Nàng chỉ lặng lẽ lắng nghe lời đôi vợ chồng kia nói,
rồi sương mù trong mắt dần dâng lên.
Rồi nàng lớn tiếng:
“Nhất định… phải sinh con trai sao?”
“Chỉ có sinh con trai mới gọi là nối dõi tông đường sao?”
“Tại sao chứ? Con gái… chẳng lẽ không phải con của các người à?”
Giọng nàng mỗi lúc một lớn.
Lớn đến mức vang dội khắp viện.
Lớn đến mức mọi ánh mắt đều đổ dồn về.
Trong đó có tức giận, có oan ức, có đau đớn.
Đôi vợ chồng kia sợ đến cứng người, trong phòng lặng đi.
Thấy tình thế không ổn, ta và Trần Lý nhanh chóng cho giải tán đám người, đóng cổng viện lại.
Khi quay đầu, đã thấy Thủ Vận nước mắt rơi như mưa.
Ta ôm chầm lấy nàng, vội hỏi:
“Rốt cuộc đã xảy ra chuyện gì?”
Thủ Vận nức nở nghẹn ngào trong lòng ta:
“Muội muội của nô tỳ… bị bán rồi.”
28
Phụ thân của Thủ Vận đã qua đời.
Khi ông ra đi, mẫu thân nàng đã m.a.n.g t.h.a.i được bốn tháng, hơn nữa, thầy t.h.u.ố.c còn nói chắc chắn đó là nam thai.
Thủ Vận cười chua xót:
“Thật nực cười, tôi và các muội muội bầu bạn bên người bao năm, đến lúc phụ thân lâm chung, trong miệng vẫn chỉ lẩm bẩm ‘cuối cùng nhà ta cũng có người nối dõi’, một lời nhắc đến chúng ta cũng không có.”
Ta và Trần Lý đều lặng lẽ, chỉ rót cho nàng một chén trà nóng, im lặng lắng nghe.
Thủ Vận nghẹn ngào kể tiếp, từng câu như d.a.o cứa vào lòng:
“Sau khi phụ thân qua đời, mẫu thân ta bi thương quá độ, làm tổn hại t.h.a.i khí. Đại phu đến xem, nói tuy không sao, nhưng cần tĩnh dưỡng. Mẫu thân nghe lời, ngày ngày cẩn trọng, vẫn cảm thấy chưa đủ, liền tốn bạc mời một đạo sĩ giang hồ.”
Nàng hít một hơi, giọng đứt quãng:
“Gã lừa đảo ấy nói rằng mệnh của muội muội tôi khắc với mệnh của t.h.a.i nhi, xúi giục mẫu thân bán muội đi… mà bà, lại thật sự nghe theo.”
“May mà tôi phát hiện kịp thời, kịp mang muội trở về, nếu không thì giờ này, có lẽ muội ấy đã bị bán cho người ta rồi.”
“Gã đạo sĩ kia bị tôi đ.á.n.h một gậy vỡ đầu, lúc ấy mới chịu nhận là bịa đặt để kiếm tiền bán con. Hắn nói, chuyện như vậy hắn đã làm nhiều lần rồi.”
“Sau đó, mẫu thân hối hận, ôm tôi cùng các muội muội khóc lóc xin lỗi, nói chỉ vì sợ t.h.a.i nhi gặp chuyện không lành, mong chúng tôi tha thứ.”
Giọt lệ của Thủ Vận rơi lộp bộp vào chén trà, tan vào nước, hòa cùng hơi nóng, rồi lại bay mờ trong mắt nàng.
“Nhưng tôi… tôi không thể tha thứ nữa.”
“Tôi chỉ thấy ghê tởm, thật sự… ghê tởm đến cực điểm.”
“Muội muội tôi là một sinh mạng sống sờ sờ, chẳng lẽ còn không bằng một bào t.h.a.i chưa thành hình sao?”
Thân thể nàng run lên, lệ rơi không dứt.
Ta thương xót, nhẹ tay lau nước mắt cho nàng.
Trần Lý bên cạnh cũng khẽ than:
“Không ngờ cô phải trải qua bao nhiêu chuyện thế này.”
Ta thổi nguội chén trà, đưa đến bên môi nàng:
“Uống chút nước đi, Thủ Vận.”
Nàng ngẩn ngơ đón lấy, uống cạn, nuốt luôn cả vị đắng của lá trà cùng nước mắt.
Cả ta và Trần Lý đều không biết phải an ủi thế nào.
Có những chuyện rõ ràng là sai,
vậy mà lại được xem như chân lý,
thậm chí còn bị người đời coi như đạo lý bất di bất dịch.
Đêm ấy, ta ôm lấy Thủ Vận trong phòng.
Nàng khóc đến tận khuya mới thiếp đi.
Trong mộng, nàng gọi cha, gọi mẹ, gọi các muội.
Lời gọi ấy vốn thân thiết biết bao,
mà nét mặt lại đầy m.ô.n.g lung và thống khổ.
28
Sự thúc ép của Trình phu nhân ngày càng gấp gáp.
Bà liên tục cho người đến truyền lời — ba câu thì hết hai câu là về chuyện sinh con.
Trần Lý nghe đến phát phiền, dứt khoát đóng cửa, không gặp.
Không ngờ, lần này phu nhân tự thân tới.
Trời tháng mười một, gió lạnh buốt da.
Bà không đi kiệu, chỉ một thân áo khoác, bước vào từ giữa làn sương lạnh.
Trần Lý nhìn ta, nhún vai bất lực.
Sợ mẹ con họ lại cãi vã, ta bèn lánh vào nội thất, không dám xen vào.
Chuyện giữa mẹ con họ, ta nào đủ tư cách chen vào.
Hai người đã oán giận nhau suốt mười mấy năm, ta – kẻ mới gả vào ba năm – có nói gì cũng vô ích.
Ta nấu một ấm trà táo đỏ, hương ngọt lan tỏa, định đợi họ cãi xong sẽ bưng ra hòa giải.
Nhưng ngoài dự liệu — hôm nay, không hề có tiếng cãi.
Phu nhân ngồi xuống, lặng lẽ nhìn Trần Lý bắt mạch kê đơn,
chẳng nói một lời.
Mãi đến khi bệnh nhân cuối cùng rời đi,
bà mới khẽ bảo:
“Giờ con cũng coi như đã có chút thành tựu rồi.”
Lời này khiến ta sững sờ — phu nhân hiếm khi khen chàng.
Bà xưa nay vẫn cho rằng:
“Vạn ban giai hạ phẩm, duy hữu độc thư cao.”
(Vạn nghề thấp kém, chỉ có đọc sách thi đỗ mới là cao quý.)
Trần Lý không đi khoa cử, dù bà miễn cưỡng chấp nhận,
song nỗi thất vọng ấy vẫn là cái gai trong lòng.
Bao năm qua, chàng đi ngược lễ đạo,
bà chỉ biết nhẫn nhịn mà chịu.
Thế mà hôm nay — bà lại khen.
Trần Lý thoáng bối rối, như trẻ nhỏ được khen không biết đáp lời.
Phu nhân lại nói:
“Từ nhỏ, con chẳng mấy khi để ý lời người ngoài.
Thiên hạ nói con là độc t.ử của họ Trần, phải gánh trọng trách chấn hưng môn hộ.
Con vẫn bỏ ngoài tai, cứ một mực theo y đạo.”
Trần Lý khẽ cười:
“Thế gian biến đổi vô thường, trăm năm sau ai biết sẽ ra sao?
Cái gọi là chấn hưng môn hộ, nói cho cùng, chẳng qua là vì đời sau.
Mà con… vốn chưa từng nghĩ sẽ có hậu duệ,
thì lấy gì mà chấn hưng?”
Lời nói nhẹ mà ý sâu, khiến gian phòng tĩnh lặng.
Phu nhân trầm mặc hồi lâu, rồi khẽ nói:
“Thế còn Hỷ Nhi thì sao?”
Nghe đến tên mình, ta khẽ nghiêng người, nhìn qua khe cửa ra ngoài.
“Con nói mình không sống được bao lâu, không muốn có con.
Nhưng con đã từng nghĩ đến nửa đời sau của Hỷ Nhi chưa?
Không con, dù mẹ có coi nàng như con ruột,
cả tộc họ Trần cũng chẳng công nhận.
Đến khi con đi rồi, tước vị rơi vào tay người khác,
nhà họ Trần chẳng còn,
vậy con bảo nàng dựa vào đâu mà sống?”
“Huynh trưởng nhà họ Phùng đã mất,
nhị lang kế thừa sản nghiệp,
đối xử với H Nhi thế nào, con rõ hơn ai hết.
Chẳng lẽ con muốn, sau khi con c.h.ế.t, nàng lại phải chịu cảnh ấy một lần nữa sao?”
Trần Lý sững sờ.
Ta cũng đứng c.h.ế.t lặng.
Không ngờ Trình phu nhân sẽ nhắc đến chuyện đó.
Bà nói, giọng mang cả run rẩy lẫn xót xa:
“Trần Lý, con dám chống lại thế đạo, vì con là nam nhân.
Còn thế đạo này… vốn đã không dung nữ nhân.
Nó định sẵn con đường cho họ:
phải dựa vào cha, dựa vào chồng, dựa vào con.
Không có người nương tựa, thì chỉ còn con đường diệt vong.”
“Nếu con thật lòng thương Hỷ Nhi,
thì nên cúi đầu trước quy củ một chút.
Không phải ai cũng có thể chịu được lời gièm pha như con.”
Giọng bà dần lẫn vào nghẹn ngào.
Trần Lý im lặng, dù ngày thường giỏi ăn nói,
cũng chẳng thốt nên lời.
Phu nhân nhắm mắt, nói khẽ:
“Hôm nay là ngày thành hôn của ta và cha con.
Những gì ta từng chịu… ta hiểu hết.
Chính vì thế, ta càng tin —
dù thế nào,
ta cũng phải để con và Hỷ Nhi có một con đường lui.”
Trần Lý nghẹn giọng:
“Nhưng mẫu thân, đó không phải là vật thay thế,
đó là một sinh mệnh,
đứa trẻ ấy phải được sinh ra trong yêu thương và mong đợi,
chứ không phải để làm nơi dự phòng…”
“Con không muốn đứa con của mình phải gánh kết cục như con.
Người biết rõ bệnh teo cơ ấy khổ thế nào mà!”
Phu nhân ngắt lời hắn, kiên định:
“Đứa trẻ đó sẽ không phải là vật thay thế.
Cả họ Trần sẽ yêu thương nó.
Nó… sẽ không mắc phải căn bệnh đó.”
Câu nói ấy, như một tiếng sấm nổ giữa trời quang.
Cả ta và Trần Lý đều chấn động tâm can.
Ngay lúc ấy, cửa mở ra —
Thủ Vận bước vào.
Giọng Trình phu nhân vang lên,
trùng khớp với tiếng chén trà vỡ vụn trong tay ta:
“Ta quyết định rồi —
để Trần Lý nạp thiếp.”
29
Ta bước ra từ nội thất, hành lễ với Trình phu nhân.
Bà dịu dàng đỡ ta dậy, ân cần hỏi:
“Có bị phỏng tay không con?”
Ta khẽ lắc đầu, ánh mắt lại rơi về phía Thủ Vận đang đứng bên cạnh.
Phu nhân kéo tay Thủ Vận qua, còn ta thì giữ chặt lấy Trần Lý đang muốn đứng dậy.
Ta tin bà.
Bà đã từng hứa với tổ mẫu ta sẽ chăm sóc ta, thì nhất định sẽ không làm chuyện tổn thương đến ta.
Phu nhân mở lời:
“Đệ đệ của Thủ Vận sắp chào đời. Ta muốn đưa đứa bé đó vào phủ, lấy danh nghĩa là con trai do Thủ Vận sinh hạ, trở thành con của nhà họ Trần.”
Trần Lý cau mày:
“Ý người là… để đứa bé ấy gọi Thủ Vận là ‘nương’ sao?”
Thủ Vận cúi đầu, phu nhân thay nàng đáp:
“Phải. Đứa bé đó sẽ là trưởng t.ử thứ xuất của họ Trần. Nếu về sau Hỷ Nhi muốn có con, nó sẽ không chiếm chỗ. Còn nếu không muốn, thì có thể coi đứa bé đó là con chính thất, là duy nhất của dòng chính nhà họ Trần.”
Lúc ta còn đang mơ hồ chưa kịp phản ứng, Trần Lý đã không thể kìm được nữa, bật dậy, lớn tiếng hỏi Thủ Vận:
“Cô cam tâm sao? Chuyện hoang đường thế này, cô cũng đồng ý?”
Thủ Vận cười thê lương, ngẩng đầu nhìn chàng, khẽ nói:
“Thiếu gia, tôi nguyện ý.”
Trong phòng lặng ngắt như tờ.
Trần Lý không thể tin nổi, nhìn Thủ Vận chằm chằm.
Phu nhân Trình tiếp lời:
“Vậy thì cứ thế mà quyết.”
Ta nắm lấy tay Thủ Vận.
Nàng đang run rẩy.
30
Còn hai tháng nữa là mẫu thân Thủ Vận sinh nở.
Cả nhà họ được bí mật đưa vào phủ họ Trần.
Người biết chuyện chỉ đếm trên đầu ngón tay.
Trần Lý vẫn không thể chấp nhận nổi chuyện này.
Chàng lẩm bẩm nói:
“Một người từng học chín năm nghĩa vụ giáo d.ụ.c như ta, thật sự không thể hiểu nổi việc này — trái với luân thường đạo lý đến mức nào.”
Thế là chàng kéo ta đi rong ruổi bên ngoài làm lang y lưu động.
Ta khẽ bảo:
“Thủ Vận… nàng ấy có nỗi khổ riêng.”
Hắn hỏi lại:
“Nỗi khổ gì?”
Ta lắc đầu:
“Nàng không nói, ta cũng không tiện hỏi.”
Trần Lý ngồi trên xe lừa, quay đầu nhìn ta:
“Còn nàng? Nàng cũng chấp nhận sao?”
Ta im lặng giây lát, rồi đáp:
“Ý kiến của ta… không quan trọng.”
Mẫu thân ta từng nói:
“Thế đạo lắm điều rối ren, không thể hoàn toàn chấp thuận, cũng chẳng thể hoàn toàn chống lại. Đúng sai trong đó, phải tùy tình mà xét.”
Lời ấy, đến nay ta vẫn nhớ.
Ta không rõ đúng hay sai.
Nhưng Trình phu nhân tin rằng việc này là đúng,
Thủ Vận cũng tin là đúng.
Vậy thì… là đủ rồi.
Trần Lý thở dài, ngồi ủ rũ, nhìn ra ngoài:
“Phùng Hỷ, ta thật sự sợ.”
Ta nghiêng đầu:
“Sợ gì cơ?”
Chàng cười khổ:
“…Ta sợ một ngày nào đó, chính ta cũng chấp nhận.”
“Ta sợ mình sẽ bị đồng hóa.”
Ta sững người.
Xe lừa đi ngang qua một khu rừng.
Bóng cây lờ mờ, ánh nắng chiếu xuyên qua khe lá.
Ta suy nghĩ rồi nghiêng người,
gối cằm lên vai chàng, chỉ tay ra ngoài:
“Chàng nhìn rừng cây kia xem — thoạt nhìn toàn là cây, nhưng mỗi cây đều khác biệt.”
“Trần Lý, chàng cũng vậy.
Chàng là cây khác biệt trong rừng.
Cây cao gió lớn, nhưng không có nghĩa là chàng đã bị nuốt trọn.
Dù giữa muôn ngàn cây cối, chàng vẫn có thể giữ lấy mình.”
“Cây sẽ lớn thành hình dạng thế nào, là do nó tự quyết định.”
Gió nhẹ lướt qua,
cành lá khẽ lay, tiếng xào xạc như lời hồi đáp.
Trần Lý động tâm.
Chàng quay sang, hôn khẽ lên má ta:
“Ừ, nàng nói đúng.
Mọi thứ… là do ta quyết định.”
Chúng ta đi về hướng nam.
Ra khỏi kinh thành, thì bắt đầu cuốc bộ hành y.
Trần Lý lấy một tấm vải, viết dòng chữ thật to:
“Phu thê Phùng Hỷ – Lang y nhân hậu – Bắt đúng bệnh, trừ tận gốc!”
Ta nhìn xong cười đến cong cả người:
“Trời ơi, sao mà thô thiển thế! Không có chút văn nhã nào!”
Chàng đáp tỉnh bơ:
“Chúng ta hành y ở nơi nghèo khó, cần gì văn hoa?
Họ đọc hiểu là được rồi.”
… Nghe cũng có lý.
Chúng ta vừa đi vừa trị bệnh.
Dù mệt, nhưng nói cười không dứt, ngược lại còn thấy vui hơn rất nhiều.
Mãi đến lúc rời kinh, ta mới thật sự nhìn thấy đủ mặt trăm trạng nhân sinh.
Kinh thành dưới chân thiên tử, trật tự, yên ổn.
Dương Châu thì phồn hoa, xa xỉ.
Còn những nơi hẻo lánh nghèo nàn,
mới khiến ta nhận ra — thiên hạ chênh lệch đến nhường nào.
Có những nhà nghèo đến mức cơm không đủ ăn, nói gì đến t.h.u.ố.c thang trị bệnh?
Chúng ta vừa khám bệnh, vừa ngạc nhiên trước trí tuệ dân gian giữa khốn khó.
Người nơi đó biết dùng:
tro đáy nồi gọi là “bách thảo sương”, trị ho ra máu, tiêu chảy, loét miệng;
đất vàng cháy dưới đáy bếp gọi là “phục long can”, chữa xuất huyết do hàn, nôn nghén t.h.a.i kỳ.
Biết bao bài t.h.u.ố.c dân gian khiến ta tự thấy kiến thức của mình quá nông cạn.
Mỗi ngày Trần Lý đều thêm vài ghi chép vào cuốn thảo d.ư.ợ.c tập của mình,
ghi lại từng phương thuốc, để trí tuệ dân gian được truyền lại cho đời sau.
Nhìn cuốn sách ngày một dày lên, ta hỏi:
“Có phải… gần xong rồi không?”
Chàng lắc đầu:
“Mới chỉ là bắt đầu. Còn vô số loại chưa ghi chép được.”
Ta chống cằm, lật xem những trang giấy đầy kín chữ:
“Nhưng mà… hoa cỏ, chim thú, phương t.h.u.ố.c dân gian trên đời nhiều đến vô kể, sao mà viết hết được chứ? Có những bài thuốc, nếu không tận mắt thấy, tận tai nghe, ai mà biết đến sự kỳ diệu của nó.”
Trần Lý đáp:
“Vì thế nên mới cần phải đi khắp nơi.
Cao như triều đình, xa như giang hồ, đều phải đi, phải nghe.
Chúng ta có tuổi thọ hữu hạn,
nhưng đời người có thể truyền nối mãi mãi.
Có người đi trước, người kế tục —
thì t.h.u.ố.c mới dần dần đầy đủ, dần dần hoàn thiện.”
Ta khép sách lại, thở dài:
“Thế thì… là phải cả đời cắm đầu theo y đạo,
đội gió dầm sương, cô độc mà bước đi.”
Chàng xoa đầu ta, mỉm cười:
“Phùng Hỷ, trên đời có người thích ở trong nhà trông cửa,
có người lại thích bước giữa núi sông.
Mỗi người một con đường, không ai giống ai.”
“Chỉ cần nàng suy nghĩ thật kỹ,
xem mình muốn điều gì nhất,
thì dù khổ cũng không uổng phí đời mình.”
Ta ngẩn ra, rồi bật cười:
“Đường ta muốn đi, sớm đã chọn rồi.”
Vậy thì còn sợ gì gian khổ?
31
Ta và Trần Lý đi ròng rã một tháng, đến Thương Châu.
Áo quần hai đứa đã rách rưới, chắp vá, nhìn như ăn mày.
Nhưng Thương Châu nằm cạnh biển —
là lần đầu tiên trong đời, ta được thấy biển.
Biển trời một màu,
vô biên vô tận.
Ánh chiều tà như đổ lửa, nhuộm cả mặt biển thành một bức họa rực rỡ:
vàng óng, cam đỏ, tím biếc…
từng đợt sóng vỗ, tựa như hơi thở của trời đất.
Trong khoảnh khắc ấy, bao mệt nhọc dọc đường tan biến sạch.
Ta ngồi bên bờ biển, ngơ ngác thốt lên:
“Đẹp quá!”
Không phân rõ là biển nuốt lấy thế gian,
hay thế gian bao bọc biển cả.
Trần Lý nhặt một con ốc biển, áp lên tai ta:
“Nghe thử xem, bên trong là tiếng sóng đấy.”
Tiếng rì rào nhỏ xíu vang lên, quả thực giống sóng biển.
Ta định nghe kỹ hơn, thì chàng lại lấy ốc ra —
ghé sát vào tai ta thì thầm:
“Phùng Hỷ, ta yêu nàng.”