Triệu Thanh Trúc bảo ta rất thông minh, học cuốn sách đó còn nhanh hơn cả tỷ tỷ của chàng. Khi ta học hết cuốn sách, ta lại mong rằng mình đừng thông minh đến vậy, bởi vì chàng sắp phải rời xa.
Tẩu tẩu khuyên ta rằng, dù chàng phải xuống huyện học, không thể thường xuyên trở về, nhưng giờ ta đã biết chữ, có thể viết thư cho chàng. Chàng cũng lén nói với ta rằng thầy Hồ Đồ đã nhận lời tiếp tục dạy ta.
Đến ngày chàng đi, Triệu Thanh Trúc nghiêm túc dặn ta: “Mạch Nha, mỗi tháng một phong thư, nàng phải cẩn thận kể cho ta nghe những gì đã học. Đây là giao ước giữa chúng ta, làm người phải giữ lời.”
Ta gật đầu thật chắc chắn, nhưng sự thật là những câu từ như “chi hồ giả dã” thật tẻ nhạt. Những quyển sách này khác hẳn việc học chữ, thầy Hồ Đồ chỉ bắt ta học thuộc, không giống Triệu Thanh Trúc, người kể cho ta bao chuyện thú vị. Thầy bảo rằng muốn thi khoa cử, học thuộc lòng là nền tảng, rồi lại than thở rằng mình chỉ là một học trò nhỏ, nếu đủ tài kể điển cố thì đã đỗ tú tài từ lâu, chẳng còn trở về làng quê này.
Ông thầy thật thà, ta cũng thật thà bĩu môi: “Nhưng sau này con không đi thi khoa cử, học thuộc những thứ ấy để làm gì?”
Thầy bực tức đến nỗi râu ria dựng ngược, cơn giận kéo dài đến tận hai ngày, cuối cùng lục trong nhà ra một cuốn sách về Tam Tòng Tứ Đức, ném xuống trước mặt ta mà bảo: “Ta quên mất, ngươi là nữ nhi, không phải đi thi. Đây là quyển sách ta mua khi lần đầu làm cha, nghĩ rằng nếu sinh con gái, ta sẽ dạy nó theo sách này, tiếc rằng cả đời không có con gái, nay ta để lại cho ngươi vậy.”
Cuốn sách này thật đáng ghét, ta đọc suốt ba ngày, giận đến mức cũng phải nổi đóa suốt ba ngày. Khó trách không có cô nương nào đầu thai vào nhà ông ấy!
Theo sách, mẹ và tẩu tẩu của ta, những người biết kéo tai chồng, biết quyết chuyện lớn trong nhà, hẳn phải bị trói vào lồng lợn. Cuối cùng, không nhịn được nữa, ta đem cuốn sách ấy ném xuống sông, thật sự nhúng nó vào lồng lợn.
Mẹ đuổi theo ta, vừa đánh vừa mắng: “Đồ phá của, đó là giấy, sao không đem ném vào lò mà nhóm lửa, còn hơn là ném xuống sông nghe mỗi tiếng 'bõm'?”
Tẩu tẩu thì bụm miệng cười, sau đó lén bảo ta: “Mẹ là đánh để thầy Hồ Đồ nhìn thấy thôi, vốn dĩ mẹ không muốn con học mấy thứ đó. Nữ nhi học những thứ ấy, chỉ chuốc thêm phần thiệt thòi.”
Ta không giữ được trong lòng, bèn đem tất cả phiền não ấy viết cho Triệu Thanh Trúc, hỏi chàng rằng nếu ta ngừng học, liệu chàng có giận không.
Lần này, thật lâu sau chàng mới hồi âm.
Những bức thư của ta đều nhờ gã hàng rong ở làng bên cạnh chuyển giúp. Mỗi ngày mùng một và ngày rằm, gã vào thành bày hàng gần miếu Thành Hoàng, trường học gần đó. Ta đưa một đồng, gã sẵn sàng giúp ta.
Ta hỏi gã: “Chàng gầy đi không?”
Gã gãi đầu: “Ta là đàn ông, sao để ý xem người ta gầy béo thế nào? Nhưng dưới mắt hắn có hai quầng thâm, nhìn là biết có chuyện lo lắng, chẳng ngủ được.”
Nghe xong ta càng bất an, cắn răng mở thư ra, trong thư, chàng viết nắn nót: **“Mạch Nha thân ái, gia đình mọi người đều an khang. Những điều khiến nàng phiền muộn ta đều biết. Ban đầu ta thật sự không hiểu, đã viết nhiều trang muốn nói rõ ích lợi của việc học. Nhưng sáng nay bỗng nhiên nghĩ thông suốt, Rồng sinh chín con, mỗi con khác biệt, huống chi là người. Đọc sách là chí nguyện của ta, chẳng phải là của nàng. Học hành có thể tạm dừng, nhưng mỗi tháng một phong thư không thể gián đoạn, dù chỉ để cho ta biết hôm nay nàng ngắm một đóa hoa, cũng tốt.”**
Chàng luôn viết thư cho ta bằng những câu chữ dễ hiểu, nhưng bức thư này là bức khiến ta vui nhất. Chàng không trách ta, còn muốn nghe ta kể chuyện hàng ngày.
Thế là ta bắt đầu cẩn thận ghi chép. Từ nhỏ đến lớn, ta rất thích trồng trọt. Khi còn nhỏ sức còn yếu, ta chỉ đào đất trong sân trồng hoa, trồng cỏ; lớn hơn chút nữa, ta theo cha ra đồng, cùng mẹ chăm sóc vườn rau.
Những việc ấy rất vụn vặt, sợ sau này mình sẽ quên, ta mua loại giấy rẻ nhất từ gã hàng rong, rồi lấy cành cây đốt thành than, mỗi ngày đều viết lại. Sau đó chọn ra những ngày thú vị nhất gửi cho Triệu Thanh Trúc làm thư.
Bài vở ở thư đường thật nặng nề, mỗi năm Triệu Thanh Trúc chỉ có thể về một hai lần, trong đó có một lần đúng dịp thu hoạch, chàng về để xuống đồng giúp đỡ việc đồng áng. Mỗi khi mệt mỏi, chàng lại lôi ra những ghi chép mà ta chưa gửi, từng tờ từng tờ nâng niu xem xét. Những ngày ấy, đến cả những con ruồi vo ve cũng chẳng khiến ta phiền lòng.
Nhất là khi tẩu tẩu sinh hai đứa bé, Viễn Trình và Viễn Hinh, chàng ở nhà suốt nửa tháng. Nhưng từ sau khi ta mười lăm, chàng thậm chí đến cả dịp Tết cũng không về. Thầy chàng rất coi trọng chàng, còn thân hành đến nhà bảo tẩu tẩu rằng chàng cần phải biết quý từng khắc, sớm ngày thành tài, đó mới là cách chàng báo đáp gia đình.
Chàng không về đã lâu, trong làng bắt đầu râm ran lời đàm tiếu. Người thím độc địa của Triệu Thanh Trúc đến nhà ta, vừa nhổ hạt dưa vừa chua ngoa nói: “Nhà các ngươi cắn răng chịu khổ mà chu cấp cho nó, bây giờ cả năm chẳng thấy nó về. Có khi đã bỏ học giữa chừng, lại cầm tiền các ngươi sống vui vẻ ở bên ngoài. Cho dù có đỗ đạt, liệu đến lúc đó nó có còn xem trọng con bé Mạch Nha nhà các ngươi không? Đó đúng là đồ vong ân bội nghĩa, năm ấy bọn ta muốn gả Hương Lan vào gia đình phú quý, hưởng phúc, nhưng hắn sợ không có ai chu cấp cho mình nên mới đem luật ra hù dọa.”
Ca ca ta liền lấy chổi quét mạnh vào bà ta, quát lớn: “Hưởng phúc ư? Ngươi bảo ngươi muốn đưa thê tử ta đi làm thiếp cho lão già mà gọi là hưởng phúc sao? Nay ta phải đánh ngươi gục xuống rồi xem ngươi có hưởng nổi cái phúc ấy không!”
Đuổi được người đàn bà độc mồm ấy đi, nhưng những lời đồn đại bên ngoài đâu dễ dẹp. Những kẻ thích buôn chuyện cũng chẳng đến trước mặt mà nói để người ta có cơ hội trừng phạt. Vì vậy, ngoài việc ra đồng, ta chẳng còn muốn ra khỏi nhà.
Quanh quẩn trong nhà, ngắm nghía lại những dòng ghi chép cũ của mình để đỡ buồn, ta bỗng phát hiện hình như mình đã nắm bắt được một bí mật quan trọng. Ta không giống cha, không phải là nông phu lão luyện, chỉ là thích thử mấy thứ mới mẻ. Hôm nay ta đổ thử loại phân tự làm vào trộn cùng phân của cha, ngày mai lại điều chỉnh khoảng cách giữa các hàng cây cha đã cố định. Mỗi lần như vậy, cha tức giận đòi đánh ta, nhưng cuối cùng vẫn chẳng nỡ, nên giao cho ta mảnh đất nhỏ, xấu nhất trong nhà, bảo rằng nếu ta không thu hoạch được gì, năm sau phải ngoan ngoãn làm theo cách của cha.
Mảnh ruộng nhỏ ấy không lớn, vì vậy ta thử đủ mọi kiểu trên từng hàng. Ta ghi lại tỉ mỉ những thay đổi ấy trong những trang ghi chép của mình. Đến kỳ thu hoạch năm nay, ta cân riêng từng hàng lúa mạch, phần lớn vẫn giống như năng suất của ruộng hạng thấp. Thế nhưng, có vài hàng lại đạt đến năng suất tương đương với mảnh ruộng hạng nhất của cha.
Trí nhớ ta không thể nhớ nổi mình đã làm gì khác biệt với những hàng lúa ấy, nhưng khi lật lại những ghi chép cũ, ta như mơ hồ nắm bắt được vài bí quyết giúp tăng sản lượng. Ta lấy than vẽ đi vẽ lại trên giấy, nhận ra rằng những điều ta đã làm có những điểm chung, khiến ta vui mừng khôn xiết.